15-05-2026

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο και τα social media»

Ο εθισμός και η εξάρτηση από το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν ένα από τα πιο σύγχρονα και ανησυχητικά φαινόμενα που επηρεάζουν τη μαθητική κοινότητα. Οι μαθητές, μεγαλώνοντας σε ένα ψηφιακό περιβάλλον, έχουν άμεση και συνεχή πρόσβαση σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat, γεγονός που ενισχύει τη συχνότητα και τη διάρκεια της χρήσης τους. Αν και η τεχνολογία προσφέρει σημαντικά οφέλη στην εκπαίδευση και την επικοινωνία, η υπερβολική χρήση μπορεί να οδηγήσει σε συμπεριφορές που επηρεάζουν την ψυχική, κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη των μαθητών.

Αιτίες και παράγοντες επικινδυνότητας

Μία από τις βασικές αιτίες του φαινομένου είναι η ανάγκη των μαθητών για αποδοχή και κοινωνική ένταξη. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως χώρος επιβεβαίωσης, όπου τα «likes» και τα σχόλια συχνά συνδέονται με την αυτοεκτίμηση. Παράλληλα, ο φόβος απώλειας σημαντικών εμπειριών, γνωστός ως Fear of Missing Out, ωθεί τους μαθητές να παραμένουν συνεχώς συνδεδεμένοι. Επιπλέον, οι ίδιες οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες ώστε να ενισχύουν την παραμονή του χρήστη μέσω αλγορίθμων που προβάλλουν συνεχώς ελκυστικό περιεχόμενο, δημιουργώντας έναν κύκλο συνεχούς χρήσης.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οικογενειακοί και κοινωνικοί παράγοντες. Η έλλειψη ορίων από το οικογενειακό περιβάλλον, η περιορισμένη επίβλεψη, αλλά και η απουσία εναλλακτικών δραστηριοτήτων μπορούν να ενισχύσουν την εξάρτηση. Παράλληλα, μαθητές που βιώνουν άγχος, μοναξιά ή χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι πιο επιρρεπείς στην υπερβολική χρήση του διαδικτύου, καθώς το ψηφιακό περιβάλλον λειτουργεί ως μέσο διαφυγής από την πραγματικότητα. Η σχολική πίεση και οι υψηλές απαιτήσεις μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε αναζήτηση «εύκολης» χαλάρωσης μέσω της οθόνης.

Αντιμετωπίζοντας τις συνέπειες

Οι συνέπειες της εξάρτησης είναι πολυεπίπεδες. Σε ψυχολογικό επίπεδο, παρατηρείται αύξηση του άγχους, διαταραχές ύπνου και δυσκολία συγκέντρωσης. Σε κοινωνικό επίπεδο, οι διαπροσωπικές σχέσεις μπορεί να υποβαθμιστούν, καθώς η ψηφιακή επικοινωνία αντικαθιστά την άμεση επαφή. Ακαδημαϊκά, η μειωμένη προσοχή και η αναβλητικότητα επηρεάζουν αρνητικά τη σχολική επίδοση. Επιπλέον, η υπερβολική έκθεση σε ιδεατές εικόνες ζωής μπορεί να δημιουργήσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες και συναισθήματα ανεπάρκειας.

Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που περιλαμβάνει το σχολείο, την οικογένεια και τους ίδιους τους μαθητές. Σε επίπεδο πρόληψης, είναι σημαντική η εκπαίδευση των μαθητών στη σωστή και ισορροπημένη χρήση της τεχνολογίας. Η ανάπτυξη της ψηφιακής παιδείας βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν τους κινδύνους και να θέτουν όρια στη χρήση τους. Παράλληλα, η ενίσχυση δραστηριοτήτων εκτός οθόνης, όπως ο αθλητισμός, η τέχνη και η κοινωνική συμμετοχή, μπορεί να λειτουργήσει ως προστατευτικός παράγοντας.

Ο ρόλος της οικογένειας είναι καθοριστικός. Οι γονείς καλούνται να θέσουν σαφή όρια στη χρήση των συσκευών, να ενθαρρύνουν τον διάλογο και να αποτελούν οι ίδιοι πρότυπα ισορροπημένης χρήσης. Η δημιουργία κοινών οικογενειακών στιγμών χωρίς οθόνες συμβάλλει στην ενίσχυση των σχέσεων και στη μείωση της εξάρτησης.

Στο σχολικό περιβάλλον, η παρουσία ειδικών ψυχικής υγείας και η εφαρμογή προγραμμάτων συμβουλευτικής μπορούν να υποστηρίξουν μαθητές που εμφανίζουν ενδείξεις εθισμού. Μέσα από ατομικές ή ομαδικές παρεμβάσεις, οι μαθητές μπορούν να αναπτύξουν δεξιότητες αυτορρύθμισης, διαχείρισης του άγχους και ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης. Η συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών και γονέων είναι επίσης κρίσιμη για την έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση του προβλήματος.

Προτάσεις για γονείς και εκπαιδευτικούς

Η αντιμετώπιση της υπερβολικής χρήσης διαδικτύου και κοινωνικών δικτύων από τους μαθητές απαιτεί συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών, καθώς και σταθερές, ρεαλιστικές παρεμβάσεις στην καθημερινότητα.

Πρώτον, είναι σημαντικό οι γονείς να θέτουν σαφή όρια χρόνου χρήσης των συσκευών, με σταθερό πρόγραμμα που δεν αλλάζει καθημερινά, ώστε να καλλιεργείται η αυτορρύθμιση των παιδιών.
Δεύτερον, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ενσωματώνουν δράσεις ψηφιακής παιδείας στην τάξη, βοηθώντας τους μαθητές να κατανοήσουν τους κινδύνους της υπερβολικής χρήσης και να αναπτύξουν κριτική σκέψη απέναντι στο διαδικτυακό περιεχόμενο.
Τρίτον, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο, πρέπει να ενισχύονται δραστηριότητες χωρίς οθόνες, όπως ο αθλητισμός, η μουσική και οι κοινωνικές συναναστροφές, ώστε οι μαθητές να βρίσκουν εναλλακτικούς τρόπους εκτόνωσης και έκφρασης.
Τέταρτον, η επικοινωνία αποτελεί βασικό εργαλείο πρόληψης. Οι γονείς χρειάζεται να συζητούν ανοιχτά με τα παιδιά τους για τη χρήση του διαδικτύου χωρίς τιμωρητικό ύφος, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη.
Πέμπτον, η έγκαιρη αναγνώριση ενδείξεων προβληματικής χρήσης και η συνεργασία με ειδικούς ψυχικής υγείας ή σχολικούς συμβούλους μπορεί να αποτρέψει την εξέλιξη της εξάρτησης σε σοβαρότερο πρόβλημα.

Συνοψίζοντας, η υπερβολική χρήση του διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων από τους μαθητές αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που επηρεάζει την ψυχική υγεία, τη σχολική επίδοση και την κοινωνική τους ανάπτυξη. Η πρόληψη και η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να βασιστεί σε μία μόνο πλευρά, αλλά απαιτεί συνεργασία οικογένειας, σχολείου και ειδικών ψυχικής υγείας. Μέσα από την καλλιέργεια υγιών ψηφιακών συνηθειών, την ενίσχυση της επικοινωνίας και την παροχή εναλλακτικών δραστηριοτήτων, είναι δυνατό να διαμορφωθεί μια ισορροπημένη σχέση των μαθητών με την τεχνολογία. Η στοχευμένη καθοδήγηση και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση υπεύθυνων, συνειδητοποιημένων και ψυχικά ανθεκτικών νέων.

Η Ψυχολόγος

Βαρβάρα (Βίκυ) Αλεξίου

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

Marin, M. G., Nuñez, X., & Almeida, R. M. M. (2021). Internet addiction and attention in adolescents: A systematic review. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 24(4), 1–10. https://doi.org/10.1089/cyber.2019.0698

Odgers, C. L., & Jensen, M. R. (2020). Annual research review: Adolescent mental health in the digital age: Facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(3), 336–348. https://doi.org/10.1111/jcpp.13190

Vaghefi, I., & Qahri-Saremi, H. (2021). Social media addiction: A systematic review through cognitive-behavior model of pathological use. Proceedings of the 54th Hawaii International Conference on System Sciences, 802. https://doi.org/10.24251/HICSS.2021.802